Jak powstaje okrąg wokół Słońca?

Wielokrotnie, zarówno podczas obserwacji nieba zimą i latem, ale też nocą i za dnia, natrafiałem na ciekawe zjawisko, które być może pojawia się na tyle często, że nikt z nas nie zastanawiał się jak powstaje.

Mam tu na myśli halo. Słowo podchodzi od greckiego HALOS, i oznacza tarczę słoneczną. Pod warunkiem, że zachowamy podstawowe środki ostrożności, zjawisko to będzie nie tylko urzekające, ale również bezpieczne dla naszych oczu.

Dlatego pamiętajmy, aby zaopatrzyć się w specjalny filtr, który umożliwi prawidłową obserwację Słońca gołym okiem. Unikniemy trwałego uszkodzenia wzroku.

Czasem zdarza się, że halo widzimy jako pierścień - krąg wokół Słońca, innym razem mamy wrażenie jak byśmy obserwowali dodatkowe słońca.

Widoczne będą wtedy dwa lekko rozciągnięte świetliste punkty, które układają się naprzeciwko siebie, w linii poziomej, po obu stronach tarczy słonecznej. Mogą być one barwy białej, ale zdarza się też, że zawierają kolory tęczy.

Szczególnych wrażeń dostarczy nam obserwacja tego zjawiska nocą, wokół tarczy księżyca. Światło, odbijając się od kryształków budujących chmury rozświetli je i zobaczymy niezwykłą poświatę, tworzącą okrąg wokół tarczy księżyca.

Jak powstają te niezwykłe efekty świetlne?

Na szczęście w tym przypadku odpowiedź jest raczej prosta i zrozumienie istoty tego zjawiska meteorologicznego nie wymaga wielkiej wiedzy i skomplikowanych terminów.

Już jako małe dzieci obserwowaliśmy, że łyżeczka do herbaty włożona do szklanki z wodą (bądź z innym przezroczystym płynem) wygląda jakby była zgięta, wykrzywiona i składała się z dwóch nierównych części. Wszystko to za sprawą prostego zjawiska fizycznego.

Promienie świetlne przechodząc z jednego ośrodka do drugiego (tu:  powietrze -> woda) zmieniają kierunek rozchodzenia się, załamują. Stąd ten dziwny obraz przedmiotów zanurzonych w szklance z wodą.

Podobnie jest w przypadku halo. Światło słoneczne przechodzi przez atmosferę i zdarza się, że napotyka mgłę, bądź zbudowaną z kryształków lodu chmurę. Wtedy też dochodzi do wspomnianej już zmiany kierunku i załamania promieni. Ośrodkiem - barierą, są cząsteczki wody, bądź kryształki lodu.

Kiedy możemy spodziewać się tego pięknego zjawiska optycznego?

Na dużych wysokościach powstają chmury pierzaste (cirrostratus) i to właśnie budujące je kryształy oświetlane są przez promienie w jednakowy sposób, a efekt jest możliwy dzięki ich ogromnej ilości i jednakowej budowie.

Wielkość widzianego przez nas okręgu, ale i słońc  pobocznych (par helionów), zależała będzie od rozmiaru chmury, która rozprasza światło ale też od szerokości geograficznej, która wpływa na warunki panujące w atmosferze, a co za tym idzie i budowę kryształów.

Jeśli będziemy mieli szczęście, uda nam się zaobserwować zjawisko nazwane łukiem okołozenitalnym. Jest to szczególna forma halo, również powstała w wyniku rozpraszania światła na kryształkach budujących np. cirrocumulusy.

Zobaczymy wtedy na chmurze tęczowe refleksy i możemy je podziwiać ponad słońcem wokół zenitu (czyli w punkcie ponad pozycją, w jakiej się aktualnie znajdujemy).

To tylko jedno z wielu zjawisk, których świadkami będziemy na spacerze, bądź podczas wakacyjnych (nie tylko letnich) wojaży na świeżym powietrzu.

Jeśli tylko nadarzy się okazja i będziemy mieli pod ręką aparat, róbmy zdjęcia, a może kiedyś, wśród znajomych, będziemy mogli pochwalić się nie tylko nowo zdobytą wiedzą i zaszokować bliskich, ale i poszerzyć kolekcję fotek o nowe, nietypowe kadry. Albo weźmiemy udział w konkursie o tematyce meteorologicznej ;p

Autor: Arkadiusz Kołodziej

Chcesz się podzielić swoim zdaniem na temat pogody? Napisz do nas: redakcja@twojapogoda.pl